Begeleiden — Oefening Nr. 4

Begeleiden

Oefening nr. 4

Op het Ave Maria (Ellens dritter Gesang, D 839), van Franz Schubert (1825) — publiek domein.
Materiaal van de oefening © 2026 Mario Maurano. Alle rechten voorbehouden.

Wat je gaat doen: het Ave Maria ontvangen zoals het uit een MIDI-bestand komt — lang, met enkele foute notenwaarden en zonder orde —, er een nette partituur van maken, de melodie van de stem aan de klarinet geven en, tot slot, het zelf spelen boven de piano en jezelf opnemen.

Hoelang: ongeveer vijfenveertig minuten voor het bewerken; het oefenen, zolang je wilt. Wat je nodig hebt: de bestanden Ejercicio-4_Ave_Maria.mmf en AveMaria Schubert-Piano-Solo.mid, de pdf van de partituur, de COSMIC KEYBOARD open voor het geluid, en Oefening nr. 1 tot 3 gedaan.

Als er iets misgaat: de knop UNDO in de bovenste balk maakt de laatste stap ongedaan, en je kunt hem meerdere keren na elkaar gebruiken. Probeer gerust.

Vijf woorden die je zult tegenkomen

Couplet
elke keer dat het lied rondgaat. Schubert schreef er drie, met dezelfde muziek en andere woorden.
Uitgeschreven werk
de drie coupletten na elkaar geschreven, maat per maat. Zo komt het uit een MIDI-bestand: MIDI weet niet wat een herhaling is.
Re-value
de waarde van een noot veranderen (achtste noot → kwartnoot) zonder haar toonhoogte te veranderen.
Accolade
het gebogen teken dat de twee notenbalken van de piano verbindt: het zegt dat ze één instrument zijn.
Transponerend instrument
een instrument dat op de ene toonhoogte geschreven wordt en op een andere klinkt. De Bes-klarinet klinkt een toon lager dan geschreven: om een bes te laten klinken, schrijf je een C.

DEEL EEN — DE PARTITUUR OPRUIMEN

OP DE AFBEELDINGEN: de oranje cirkels tonen waar je moet kijken of klikken.

1 · Open het bestand en beluister het

Open de SCORE (vanuit de COSMIC KEYBOARD) en laad via MENU FILES → IMPORT MMF het bestand Ejercicio-4_Ave_Maria.mmf. Beluister het met de pdf van de partituur voor je.

Let op drie dingen: het werk heeft 82 maten — de drie coupletten uitgeschreven —; de drie notenbalken staan los, zonder accolade; en in sommige maten stopt de linkerhand van de piano te vroeg.

Het bestand zoals het binnenkomt — de drie kanalen zonder accolade, de korte achtste noten in de linkerhand, de overtollige maten op het einde

2 · Re-value: de noten die te kort binnenkwamen

De linkerhand speelt octaven in kwartnoten op tel 1 en 3 van elke maat. In vijf maten kwamen die octaven binnen als een achtste noot gevolgd door een achtste rust: ze klinken afgebroken. Zoek ze door naar de pdf te kijken.

HintAlle vijf staan in het eerste couplet, tussen maat 5 en maat 29. Zoek een achtste rust vlak na het octaaf.
OplossingMaat 10, 13, 16, 22 en 25, op beide tellen.

Je hoeft ze niet een voor een te verbeteren: de Score verbetert ze allemaal tegelijk.

  1. Druk op ◻ SELECT (het wordt ◼) en laat CURSOR · CH staan.
  2. Sleep over de linkerhand (CH3 · LH) in een van die maten: er verschijnt een gouden zone.
  3. Klik met de rechtermuisknop binnen de zone, op een plek zonder noten: het menu SELECTION opent.
  4. Typ bij Bars 5 → 29 en druk op Set. De zone wordt het hele eerste couplet van de linkerhand (CH blijft 3 → 3).
  5. In hetzelfde menu, Re-value….
  6. In het venster RE-VALUE: FROM 1/8 (de achtste noot) → 1/4 (de kwartnoot). Laat beide puntknoppen uit.
  7. APPLY.
Controle: naast APPLY zegt de Score «10 re-valued» — vijf maten, twee octaven in elke maat —. De octaven zijn weer kwartnoten en de achtste rusten zijn verdwenen: de kwartnoot slokt ze op. Beluister maat 10: ze breekt niet meer af. Druk op Esc om SELECT te verlaten.
Een rechtermuisklik op een noot opent iets anders — de editor van die noot —. Voor het menu SELECTION klik je op een lege plek van de zone. En de punt bij FROM staat aanvankelijk uit: zet je hem aan, dan zoekt de Score gepunteerde achtste noten, vindt er geen en zegt «0 re-valued».
Re-value — het menu SELECTION met Bars 5 → 29, en het venster RE-VALUE (1/8 → 1/4)

3 · De herhalingen

De drie coupletten zijn gelijk: het volstaat er één te schrijven en het drie keer te herhalen. Het couplet loopt van maat 5 (waar de stem inzet) tot maat 29 (het einde van het tussenspel van de piano).

  1. Knop REP in de werkbalk: het venster REPEATS opent.
  2. Repeat from bar 5
  3. To bar 29
  4. Times = 3
  5. CREATE en Sluiten.
Controle: bij maat 5 en aan het einde van maat 29 verschijnen de herhalingstekens (de twee punten naast de maatstreep).
REPEATS — het venster met From 5 / To 29 / Times 3 en de strook met de tekens op hun plaats

4 · Verwijder wat overblijft

Nu staan couplet 2 en 3 er twee keer: één keer door de herhaling en één keer daarna uitgeschreven. Die maten — 30 tot 79, dus 50 — worden verwijderd. De laatste drie (de dim. en het akkoord met de fermate) blijven.

  1. Zet de gele cursor op maat 29.
  2. Knop BARS: het venster BAR STRUCTURE opent.
  3. After M 29 - 50 Bars - DELETE
  4. APPLY en Sluiten.
Controle: na het herhalingsteken van maat 29 komt de dim., en de partituur eindigt bij maat 32 met de fermate. Zie je na maat 29 de stem opnieuw, dan is er iets niet verwijderd: herhaal de stap met de maten die overblijven.
BARS → Delete — BAR STRUCTURE met After M29 / 50 Bars / Delete, en het nette einde

5 · De accolade van de piano

  1. CHANNELS
  2. Groepsopties (de drie horizontale streepjes, rechts)
    1. BRACE CH 2 & CH 3
    2. APPLY
    3. Sluiten
Controle: de accolade verbindt de twee notenbalken van de piano; de stem blijft apart.
Groeperen — CHANNELS + GROUPING met Brace op CH2 en CH3, en de getekende accolade

6 · De melodie naar de klarinet

De melodie was voor sopraanstem. Hier speelt een klarinet ze (fluit, hobo of trompet werken net zo goed, als dat jouw instrument is).

  1. CHANNELS → INSTRUMENTS
  2. Kies voor kanaal 1 Clarinet.
  3. Sluiten.
Controle: beluister het couplet: de melodie klinkt nu op de klarinet.
Het instrument veranderen — het palet INSTRUMENTS met Clarinet gekozen voor CH1

7 · De klarinetpartij in Bes

De klarinettist leest niet wat er klinkt: hij leest zijn partij een toon hoger. Met de melodie in Bes groot wordt de klarinetpartij geschreven in C groot.

De Score heeft dat al gedaan in stap 6: toen je de Bes-klarinet koos, verschoven de noten op de notenbalk van de klarinet naar hun geschreven toonhoogte. Vergelijk met de stem in de pdf: de melodie staat een toon hoger.

  1. Om de echte noten te zien (wat er klinkt), druk je op de knop WRITTEN in de balk: hij verandert in CONCERT en de klarinet staat weer in Bes. Druk er nog eens op om terug te gaan naar de geschreven partij.
  2. Wil je het in een andere toonaard spelen — comfortabeler voor je instrument of je stem —, open dan het venster KEY, kies de nieuwe toonaard op de kwintencirkel, het bereik All CH en ⇅ Transpose music to key. Alle muziek verschuift, de piano inbegrepen.
Niet hetzelfde: WRITTEN / CONCERT verandert alleen hoe de klarinet eruitziet; het raakt de klank niet aan. Transpose music to key verandert wat er klinkt: het hele werk gaat omhoog of omlaag.
De transcriptie — als paar: de lijn van de klarinet in CONCERT (Bes, zoals ze klinkt) en in WRITTEN (geschreven in C); en het venster KEY met Transpose music to key

8 · De afgewerkte partituur

Knop PAGE voor de geschreven weergave. Vergelijk ze met wat je in stap 1 opende: van 82 maten naar 32, met de herhaling, de accolade en de klarinet.

De afgewerkte partituur — weergave PAGE, het eerste blad

Bewaar ze: MENU FILES → EXPORT MMF.

DEEL TWEE — SPELEN EN JEZELF OPNEMEN

9 · Oefen met de begeleiding

Nu is de melodie van jou. Druk in de CONSOLE op M (mute) op het kanaal van de klarinet, zodat alleen de piano klinkt, en speel de melodie op de Keyboard terwijl de Score je begeleidt. Het tempo is traag (♩ = 52): verlaag het indien nodig nog met de Pulse tot het lukt, en verhoog het beetje bij beetje.

Oefenen-1 — Score en Keyboard naast elkaar, met de Pulse en het tempo in beeld

10 · Neem de begeleiding mee

Je kunt de begeleiding meenemen: met de klarinet op M in de Console neemt MENU FILES → 🔊 SAVE AS WAV de piano op in een audiobestand. Daarmee kun je buiten het programma oefenen — op je telefoon, aan de lessenaar, met je instrument — of het delen met wie met je gaat spelen.

Die begeleiding klinkt met de Tonal piano van de Score, in pythagorese stemming: elke noot op haar exacte plaats. Speel ter vergelijking ook mee met AveMaria Schubert-Piano-Solo.mid, de begeleiding alleen, in een willekeurige speler: daar klinkt de piano gelijkzwevend, zoals een gewone piano.

Hoor het verschil: speel dezelfde frase met beide begeleidingen. Met welke komen je lange noten beter tot rust? Waar moet je je intonatie bij de ene aanpassen en bij de andere niet?
SAVE AS WAV — het venster met het logo tijdens de opname

11 · Neem jezelf op

Voor je begint: open de KEYBOARD (⊞ keyboard, vanuit de Score) en de CONSOLE. De microfoon en de opname zitten in de Keyboard: de toestemming voor de microfoon wordt gevraagd door het venster van de Keyboard, en de WAV wordt van daaruit gedownload.

Nu de begeleiding van de Score en je echte instrument — klarinet, fluit, viool of je stem — in één opname. Doe het in deze volgorde:

  1. Laat alleen de begeleiding over. In de CONSOLE, M op het kanaal van de klarinet (of de stem).
  2. Geef de klank van de piano vorm op de KEYBOARD: VOL voor het volume en REV voor de galm, tot je er graag mee speelt.
  3. Sta de microfoon toe. De eerste keer vraagt de browser of de pagina de microfoon mag gebruiken: Toestaan. Heb je meer dan één microfoon, controleer dan of het de jouwe is: klik op het pictogram links van het adres van de Keyboard en kies hem onder Microfoon; laad daarna de pagina opnieuw.
  4. Stel je kanaal 🎤 MIC in in de Console. Speel je luidste noot luid en kijk naar de meter: schuif de fader omhoog tot hij dicht bij het rood komt zonder het te bereiken. Klinkt het te dreunend, zet dan Low cut aan; Low en High regelen de lagen en de hogen, en Rev en Echo zetten je in dezelfde ruimte als de piano. Wil je jezelf horen terwijl je speelt, zet dan 🎧 aan: het vraagt of je koptelefoon op staat en controleert dat met een zacht tikje; zonder koptelefoon blijft het uit. De vertraging wordt geregeld met CAL (zie verder).
  5. Neem op. ⏺ REC in de Console start de begeleiding en de opname tegelijk. ■ STOP beëindigt ze en bewaart een WAV met de piano en jou.
Waar zet je de microfoon: dicht bij je instrument en ver van de luidsprekers. Ongeveer 30–50 cm van de klarinet, gericht tussen de kleppen en de beker (voor de stem 20–30 cm). De luidsprekers achter de microfoon, met de piano maar zo luid als je nodig hebt om mee te spelen — in de WAV gaat de piano zuiver vanuit de Keyboard, op zijn eigen volume. Vermijd de ingebouwde microfoon van de laptop: die zit vlak naast zijn luidsprekers. Het beste van al: een koptelefoon; dan hoort de microfoon alleen jou.
De vertraging corrigeert zichzelf: je klank bereikt de microfoon enkele milliseconden te laat. Druk één keer op CAL (kalibreren) op het kanaal 🎤 MIC (met de luidsprekers aan): de Keyboard speelt een klik, de microfoon hoort hem en meet de vertraging van je opstelling. Wanneer je bewaart, komt de WAV er al gelijkgezet uit.
Console met het kanaal 🎤 MIC en ⏺ REC — meter, fader, monitor, CAL; onderaan, het aftellen

Proficiat: je hebt de partituur opgeruimd en ze zelf gespeeld

Beluister je opname met de partituur voor je. Waar heb je gehaast? Waar heb je geademd? Neem jezelf over enkele dagen opnieuw op en vergelijk.

Verder gaan

De begeleiding is juist, maar vlak: elke pianonoot precies op het raster, als een machine. In Oefening nr. 5 — Vorm geven breng je ze tot leven: de triolen van de rechterhand klinken als groepen (INTELLIGENT BEAMS), elke groep ademt met een kleine beweging binnenin (ASYM AGOG) en het tempo komt aan het einde van het couplet tot rust. Daarna neem je jezelf opnieuw op en vergelijk je de twee opnames.